Wiedza tajemna

O niesamowitych stworzeniach i o tym, że mononoke to nie imię – bestiariusz “Księżniczki Mononoke”

Księżniczka Mononoke jest najkrwawszą animacją w dorobku Hayao Miyazakiego, a zarazem jedną z tych, które najmocniej poruszają.

Powstała w 1997 roku Księżniczka Mononoke łączy w sobie japońską historię, magię i folklor, pełna jest uroczych, przerażających i tajemniczych stworzeń, a występujące w niej postaci są złożone i nie czarnobiałe.

Animacja porusza bardzo wiele kulturowych i społecznych kwestii – zarówno temat ochrony środowiska, osób marginalizowanych czy globalizacji. Obraz wzywa do przemyślenia naszego związku z naturą i ostrzega przed strasznymi konsekwencjami destrukcyjnych działań, których się na niej dopuszczamy.


BESTIARIUSZ


Yakul


Yakul to zaufany czerwony łoś księcia Ashitaki, będącego głównym bohaterem Księżniczki Mononoke. Jest to fikcyjne zwierzę, które wygląda bardzo podobnie do koba moczarowego (Kobus leche) zamieszkującego afrykańskie mokradła. W filmie czerwone łosie można spotkać tylko na wschodzie Japonii, czyli tam, gdzie plemię Ashitaki. Yakul jest wyjątkowo wierny księciu i nigdy go nie opuszcza, nieważne jak wielkie grozi im niebezpieczeństwo.

Dzik Nago

Nago jest Bogiem Dzikiem, który zamienił się w przeklętego demona, tatarigami (przeklęty bóg) po tym, jak w jego ciało weszła żelazna kula (z broni palnej Pani Eboshi). Został zabity przez Ashitakę, lecz wcześniej przeklął go zostawiając mu na ręce śmiertelny znak.

W japońskim folklorze mściwy duch przybierający postać dzika nazywa się Inosasao. Wierzy się, że jest to olbrzymi dzik, który umarł i powrócił jako duch, by zemścić się na mordercy. Nago jest pełen nienawiści do ludzi i chce, by doświadczyli takiego samego bólu, co on.

Kodama

Wyglądające jak małe, białe duszki dziwne stworki, które kręcą się przy drzewach, to kodamy. Kodamy są duchami leśnymi przywiązanymi do drzew (podobnie jak driady w mitologii greckiej). Pochodzą z lasów i bardziej górzystych regionów Japonii.

Uważa się, że wyłoniły się z boga drzew, o którym pierwsze zapiski pochodzą już 700 roku. Bycie jednością z drzewem oznacza, że pojawiają się one tylko dopóki las jest zdrowy. W kulturze japońskiej wierzy się, że kodamy zamieszkują konkretne drzewa, co najmniej 100-letnie.

W Księżniczce Mononoke po tym, jak Pani Eboshi pozbawia głowy Ducha Lasu, kodamy zaczynają znikać, gdy niosąca śmierć krew zaczyna zalewać las. Pojawiają się z powrotem dopiero po tym, jak Duchowi Lasu zostaje zwrócona jego głowa, a las zaczyna się odradzać.

W filmie kodamy potrafią przekręcać głowy o 360 stopni i wydawać nimi przedziwne, szczękające dźwięki przypominające grzechotkę.
Były pomocne księciu Ashitace i nie wydawały się mieć żadnych złych odczuć wobec ludzi. Według tradycyjnych wierzeń ten, kto zetnie drzewo kodamy będzie przeklęty. Kodamy należą do yokai, czyli do bardzo zróżnicowanej grupy mitycznych stworzeń, które mogą
być dobre lub złe
, złośliwe dla ludzi lub zupełnie ich unikające.

via GIPHY

Duch Lasu, nazywany również Shishigami, co znaczy Bóg Jeleń.

Bóg za dnia przypomina jelenia z wielce rozbudowanym porożem i ludzką twarzą. Nocą zaś może przekształcić się w gigantycznego, półprzezroczystego humanoida zwanego Nocnym Wędrowcem. Duch Lasu ma wiele różnych mocy, w tym zdolność dawania i odbierania życia roślinom i zwierzętom. Doskonale to widać, gdy idzie – kwiaty pod jego kopytami momentalnie odżywają, by chwilę później całkowicie zwiędnąć.

Cesarz Mikado wierzy, że po zjedzeniu głowy bóstwa można stać się nieśmiertelnym, tak samo, jak ono. Okazuje się, że Leśnego Ducha można jednak zabić, ale tylko podczas przemiany w Nocnego Wędrowca. Jeśli wówczas odetnie mu się głowę, to z jej miejsca wyrastają przerażające macki, a wylewająca się krew zabija wszystko, czego się dotknie. Bóstwo spocznie, dopiero gdy odzyska głowę.

Niektórzy uważają, że Duch Lasu wzorowany jest na bóstwie Yatsukamizuomitsuno, które nie zawsze musi wyglądać jak mistyczny jeleń, ale ma moc stworzenia planety. Po zmroku przekształca się w swoją humanoidalną postać – Nocnego Wędrowca, Daidarabotchi. Uważa się, że stwór (yokai) rośnie do tak niebotycznych rozmiarów, że może przenosić góry (to raczej drobnostka dla kogoś, kto potrafi się stworzyć planetę).

Pod wieloma względami Bóg przypomina pewne mitologiczne święte stworzenie, w Japonii zwane kirin. Podobieństwo nie dotyczy tyle wyglądu, co sprawowanych funkcji i posiadanych cech, jak zajmowanie się prodarowywaniem i odbieraniem życia. Również wspomniane wyżej kroki Leśnego Ducha są nawiązaniem do Kirina, który unikał stąpania po roślinach w obawie przed niesprawiedliwym ich uszkodzeniem lub zabiciem. Co więcej, zarówno przedstawiony w filmie Duch, jak i mitologiczny Kirin, potrafią chodzić po wodzie.

Tak jak Kirin, Leśny Duch jest w stanie ocenić czystość i intencję serc. Chroni życie, ale gdy niewinność jest zagrożona, zabiera je. Z tego powodu Duch zabrał życie Moro i Okkoto – widział bowiem, że ich serca zaczyna toczyć nienawiść.

Wilczyca Moro

Moro jest wielką, białą 300-letnią Boginią Wilkiem, która adoptowała porzuconą jako dziecko San i wychowała ją jako swoje młode. Mimo tego, że bogini w swej upartości nie ustępuje innym bogom przedstawionym w filmie, jest inteligentna i posługuje się ludzką mową. Jest świadoma złych intencji ludzi i nienawidzi, gdy przychodzą do lasu. Moro ma dwa ogony, które są oznaką jej wieku i mocy. Jej marzeniem jej odgryzienie głowy Pani Eboshi. Moro zostaje postrzelona z broni palnej Pani Eboshi, co bardzo ją osłabia. Leśny Duch zabiera jej życie, gdy jest już u kresu sił.

Lord Okkoto

Okkoto to wielki, biały 500-letni Bóg Dzik będący przywódcą klanu dzików, wśród których jest też najstarszy. Jest upartym starożytnym stworzeniem, które zniszczy każdego, kto zagraża jego plemieniu. Bóg bardzo uważny i ma niesamowity węch, dzięki czemu niemalże nie da się zauważyć, że jest niewidomy. Leśny Duch zabiera mu życie, gdy Bóg zamienia się w tatarigami.


*** Shintoizm jest najstarszą religią Japonii, która położyła podwaliny pod kulturę, architekturę, stroje i sztukę, które są nadal używane i celebrowane do dziś. Panteon religii składa się z tysięcy kami (bogów), z których każdy ma nieodłączny związek z naturą. W filmie kami sintoistycznego
pochodzenia są Duch Lasu, kodama, jak i bogowie będący zwierzętami.
Bogowie mają wyraźny związek z naturą – każdy z nich przewodniczy i strzeże życia zwierząt, które reprezentuje (dzik, wilk), lub duchów leśnych drzew w przypadku kodama. ***

Mononoke

Mononoke to nie imię. Dziewczyna, będąca adoptowaną córką Moro, ma na imię San, co po japońsku i chińsku oznacza trzy – San jest trzecim szczenięciem wilczycy. Słowo mononoke ma długą historię, a jego znaczenie ewoluowało z czasem. Nowsze rozumienie terminu odnosi się do „niepoznawalnej rzeczy”, dziwnego zjawiska, tajemniczej i enigmatycznej siły, którą trudno zobaczyć czy nawet zrozumieć, rodzaj dziwnej obecności, „ducha rzeczy”.

Pani Eboshi nie bez przyczyny nazywa dziewczynę mononoke – San jest adoptowanym dzieckiem bogini wilka (też będącej mononoke), czyli nie do końca człowiekiem – przynajmniej w oczach ludzi. Mówienie o San mononoke jest wskazówką dla widzów, że bohaterka jest dziwną i nie do końca możliwą do pojęcia siłą natury.


POSŁOWIE

Film jest jeszcze bardziej aktualny obecnie niż w czasach jego powstania. Ukazane w nim podejście do przyrody stanowi odzwierciedlenie naszego smutnego i możliwe, że skazanego na porażkę-związku z Ziemią. Przekaz płynący z tej ponadczasowej animacji powinniśmy wziąć sobie do serca jeszcze mocniej niż 20 lat temu. Imię Ashitaka składa się ze słów jutro i jasne, co sugeruje, że książę ma za zadanie poprowadzić świat ku jaśniejszej przyszłości. Czy zmądrzejemy i zechcemy być bliżej natury? Każdy z nas musi sobie sam odpowiedzieć na to pytanie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial