Recenzje Wiedza tajemna

„Death Note”: Czysta rozrywka czy prawdziwy moralitet? Co warto wiedzieć o serialu?

“Notatnik śmierci” (ang. Death Note, jap. Desu noto) niewątpliwie należy do najbardziej wpływowych tytułów anime ostatniego dwudziestolecia.

Mroczny klimat, niezwykle zawikłana fabuła i temat władzy nad życiem i śmiercią stały się znakami rozpoznawczymi tej niezwykle popularnej serii. Co sprawia, że ludzie tak chętnie zagłębiają się w tę historię? Czy ma ona jakiś głębszy sens, oprócz dostarczania rozrywki masowemu widzowi? Przyjrzyjmy się jej bliżej.

Do Notatnika śmierci podszedłem po obejrzeniu adaptacji Netflixa pod tym samym tytułem (2017). Film zrealizowany jako dość schematyczna produkcja dla nastolatków nie zrobił na mnie większego wrażenia, zaciekawił mnie jednak sam pomysł na fabułę. Nie spodziewałem się wtedy, że serial anime na podstawie mangi z 2001 roku tak miło mnie zaskoczy.

O czym właściwie jest Notatnik śmierci?

Główny bohater Notatnika śmierci, Raito Yagami, to wyjątkowo uzdolniony licealista. Pewnego dnia podnosi z ziemi tytułowy notatnik, który umożliwia zakończenie życia dowolnej osoby poprzez zapisanie jej imienia na kartkach. Zasady korzystania z tego wyjątkowego narzędzia zdradza mu shinigami Ryuk, czyli jeden z wielu bogów śmierci posługujących się tego typu notatnikami w swojej codziennej pracy. 

Gdy Raito przekonuje się o prawdziwości mocy notatnika, postanawia wykorzystywać go do natychmiastowego wymierzania sprawiedliwości przestępcom znanym z telewizji. Dzięki swojej paranormalnej działalności zdobywa popularność w społeczeństwie jako Kira, z oczywistych względów stając się jednocześnie wrogiem oficjalnego wymiaru sprawiedliwości. Bezradne w przypadku seryjnego zabójcy działającego na odległość konwencjonalne organa ścigania zastępuje wybitny detektyw L oraz garstka policjantów, którzy nie boją się stawić czoła nieznanemu zagrożeniu.

Shinigami Ryuk wprowadza młodego Raito w zasady korzystania z notatnika

Niepohamowana żądza władzy i starcie genialnych umysłów

Notatnik śmierci stanowi wyjątkowy przykład anime z gatunku henkaku tantei shosetsu, tj. kryminału z elementami fantastycznymi. Paradoksalnie to właśnie dzięki zjawiskom nadprzyrodzonym śledztwo w sprawie Kiry zamienia się w prawdziwy pojedynek dwóch genialnych umysłów: L’a i Raito. Obaj bohaterowie ukrywają swoje prawdziwe tożsamości przed światem i dokonują imponujących operacji dedukcyjnych, by poznać prawdę o przeciwniku. Ekscentryczny L musi odnaleźć trop mordercy, który może ukrywać się praktycznie wszędzie. Młody Raito potrzebuje poznać prawdziwe imię detektywa, aby usunąć największe zagrożenie dla swoich planów. Tylko tyle i aż tyle.

Niewątpliwie ciekawym zabiegiem było zestawienie w roli oponentów dwóch mocno kontrastujących ze sobą osobowości. Z jednej strony błyskotliwy, skrajnie pewny siebie i przeświadczony o własnej nieomylności Yagami, z drugiej wiecznie pogrążony w swoich analizach, wyobcowany i dziwacznie zachowujący się L. Co ciekawe, ten ostatni ma cechy wspólne z samym autorem mangi. Tsugumi Oba nie ujawnia wprawdzie swej prawdziwej tożsamości, wiadomo jednak, że w trakcie pracy nad kolejnymi mangami kuca na swoim siedzeniu, dokładnie tak jak robi to L.

L to główny przeciwnik Raito, stanowi też jego przeciwieństwo pod względem charakteru.
W Notatniku śmierci trwające śledztwo to właściwie starcie dwóch intelektualnych gigantów.

Można spotkać się z opiniami, że Notatnik śmierci to serial pozbawiony głębszego sensu, mający dostarczać widzom jedynie czystą rozrywkę. Trudno mi się zgodzić z takim podejściem do tematu. Przede wszystkim kapitalnie została przedstawiona transformacja głównego bohatera: od wybitnie uzdolnionego ucznia z perfekcyjnie poukładanym życiem do bezdusznego gracza uzurpującego sobie prawo do decydowania o życiu ludzi i aspirującego do roli bóstwa w nowym utopijnym świecie. Ta opowieść stawia fundamentalne pytania: czy eliminacja wszelkiej zbrodni jest możliwa, czy jest to raczej iluzja szaleńców kierujących się swoimi nieosiągalnymi wizjami? Czym właściwie jest sprawiedliwość?

Ciekawym elementem stanowiącym tło historii jest reakcja społeczeństwa na poczynania Kiry. Anonimowy morderca najpierw zdobywa liczne grono wielbicieli, które z czasem przeradza się w prawdziwy kult. Ludzie przyklaskują karaniu przestępców bez sądu. Nie zwracają uwagi na fakt, że pochwalają morderstwo. Sam Raito znajduje sojuszników wśród ludzi, którzy tak jak on uważają, że świat jest zepsuty, i że można go naprawić poprzez bezwzględne działania.

Istnieje hipoteza, według której postać ogarniętego niepohamowaną żądzą władzy licealisty stanowi tak naprawdę uosobienie państwa japońskiego, które przecież wciąż wykonuje karę śmierci. Jako jedną z możliwych aluzji do japońskiej rzeczywistości wskazuje się sposób, w jaki Kira rozprawia się ze swoimi ofiarami: z zaskoczenia, bez jakiejkolwiek zapowiedzi. Skazańców w Japonii również nie informuje się, kiedy konkretnie odbędzie się ich egzekucja. Poza tym, warto dodać, że kara śmierci wciąż cieszy się niezwykle wysokim poparciem społecznym w Japonii, podobnie jak masowe egzekucje Kiry w świecie anime.

Męska rozgrywka?

Powodem, dla którego Notatnik śmierci może być krytykowany, jest brak parytetu płci przy doborze pierwszo- i drugoplanowych bohaterów. Popularne seriale anime jak choćby Neon Genesis Evangelion przyzwyczaiły widzów do wyrazistych kobiecych postaci, z których każda zasługiwała na własne grono fanów. Niestety, w przypadku Death Note na pierwszy plan wysuwa się walka pomiędzy przebiegłym Raito a detektywem L i zespołem policjantów kierowanym przez ojca Yagamiego. Na bardziej znaczące bohaterki ewidentnie miejsca zabrakło. Pewną próbą przełamania tego schematu było wprowadzenie do fabuły agentki FBI Naomi Misory, która prowadzi własne śledztwo w sprawie śmierci męża i swoją przenikliwością szybko zaczyna zagrażać nietykalności Kiry. Niestety, twórcy zrezygnowali z tej postaci w kolejnych odcinkach, aby nie odwracać uwagi widzów od najważniejszych protagonistów.

Naomi Misora należy do nielicznych ciekawych postaci kobiecych w Death Note

Przez większość 36-odcinkowej serii za najistotniejszą bohaterkę można uznać Misę Amane. Znana modelka zdaje się być ucieleśnieniem najgorszych szowinistycznych stereotypów. Nie tylko nie grzeszy inteligencją, ale z powodu miłości do Raito bezwzględnie podporządkowuje się jego woli. Trzeba jednak przyznać, że czasem wprowadza też niezbędny element humorystyczny.

Misa Amane to niewątpliwie najbardziej rozpoznawalna bohaterka Death Note

Notatnik śmierci i jego niezliczone adaptacje

O tym, jak silny wpływ na popkulturę ma Notatnik śmierci, może świadczyć ilość jego adaptacji. Japończycy nakręcili aż sześć filmów aktorskich bazujących na tej historii. Pierwszy z nich, Death Note: Notatnik śmierci, miał swoją premierę jeszcze w połowie 2006 roku. Ostatni, Death Note: Light Up the New World ukazał się w 2016 r. Jakby tego było mało, powstał też musical, który cieszył się ogromną popularnością w Japonii.

Kadr z filmu Death Note: Light Up the New World.

Paweł Rumiński

Leave a Reply

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

%d bloggers like this: