Wiedza tajemna

Dziewięciu Staruszków Disneya. Twórcy złotej ery animacji. Śnieżka, Bambi, Alicja, Aurora i inni

Artyści, którym zawdzięczamy jedne z najpiękniejszych animacji świata.

Disney’s Nine Old Men, czyli Dziewięciu Staruszków Disneya, to grupa głównych animatorów Walt Disney Productions. Legendarni artyści, którzy swoją nazwę zawdzięczają samemu Waltowi Disneyowi, stworzyli filmy zaliczane do Złotej Ery Disneya, a tym samym charakterystyczną estetykę disnejowskich animacji i jedne z najbardziej kultowych filmów i bohaterów. Staruszkowie pracowali zarówno nad krótkometrażowymi, jak i pełnometrażowymi animacjami (od Królewny Śnieżki i siedmiu krasnoludków, 1937, po Bernarda i Biankę, 1977), a niektórzy z nich zostali w późniejszych latach reżyserami. Wszyscy z nich już nie żyją – pierwszym, który odszedł, był John Lounsbery (1911 – 1976) a ostatnim Ollie Johnston, który zmarł w 2008 roku w wieku 96 lat. W 1989 roku wszyscy Staruszkowie zostali uhonorowani nagrodą Disney Legends.

Kto zaprojektował Śnieżkę, Pinokia, Diabolinę czy Dzwoneczek? Tego dowiecie się w dalszej części artykułu!

Od lewej (góra): Milt Kahl, Marc Davis, Frank Thomas, Eric Larson, Ollie Johnston
Od lewej (dół): Woolie Reitherman, Les Clark, Ward Kimball, John Lounsbery; Wikipedia

Historia

Trzema pierwszymi Staruszkami zatrudnionymi przez Walta Disneya byli Les Clark w 1927 roku oraz Eric Larson i Wolfgang Reitherman, którzy dołączyli do studia w 1933 roku. Reszta animatorów została zatrudniona w ciągu kolejnych dwóch lat – byli nimi Frank Thomas, Ollie Johnston, Ward Kimball, Milt Kahl, John Lounsbery i Marc Davis. Prawie wszyscy rozpoczęli swoje kariery od disnejowskich shortów, jednak każdy z nich pracował nad pierwszą pełnometrażową animacją studia, filmem Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków

Stopniowo Staruszkowie stawali się również reżyserami animacji, czyli osobami odpowiedzialnymi za wszystkie aspekty procesu animacji. Przez wiele lat w kilku sprawowali tę funkcję przy jednym filmie. Pierwszym z tytułów był powstały w 1940 roku Pinokio, gdzie reżyserią animacji zajęli się Ward Kimball, Milt Kahl, Eric Larson i Wolfgang Reitherman. Pozostali Staruszkowie dołączyli do nich do końca lat 40. pracując przy ostatnich filmach Ery Smoły i Cukru, czyli Fantazji (1940), Dumbo (1942) i Bambi (1942) oraz tytułach powstałych w okresie wojennym (tzw. package films, o których dowiecie się więcej tutaj).

Według Franka Thomasa i badacza Neala Gablera, w studio zwoływano narady, których celem była analiza wszystkich możliwych problemów mających wpływ na firmę w związku z jej pracą w latach 1945–1947. Liczba uczestników codziennie się zmieniała, lecz pewnego dnia, na początku lat 50., dookoła stołu zasiadło dziewięciu animatorów. Wtedy właśnie Walt Disney postanowił sobie zażartować i nazwał ich „Nine Old Men”, co było odniesieniem do dziewięciu sędziów Sądu Najwyższego prezydenta Franklina D. Roosevelta. Warto dodać, że artyści mieli po 20 – 20-parę lat, kiedy zaczynali pracę w studio, a w 1950 roku mieścili się w przedziale wiekowym 36 – 45, zatem do starości było im jeszcze daleko.

Staruszkowie, disney.fandom.com

Od tamtej pory Walt Disney zlecał „Staruszkom” coraz więcej zadań, ponieważ działalność firmy stawała się coraz bardziej zróżnicowana. Warto nadmienić, że wszyscy animatorzy nie pracowali razem przy żadnym filmie, z wyjątkiem dwóch pierwszych animacji (Królewna Śnieżka i Pinokio) oraz obrazów powstałych w latach 1949 – 1953, czyli filmach Przygody Ichaboda i Pana Ropucha, Kopciuszek, Alicja w krainie czarów i Piotruś Pan. Co ciekawe, prawie wszyscy pracowali przy nich jako reżyserzy animacji, z wyjątkiem Lesa Clarka i Erica Larsona (którzy nie reżyserowali animacji Przygód) i Marca Davisa (nie sprawował tej funkcji przy żadnym z tych filmów).

Ollie Johnston (siedzący) i od lewej: Milt Kahl, Marc Davis, Frank Thomas i Walt Disney w 1957 roku, Disney

W kolejnych latach Staruszkowie pracowali jako reżyserzy animacji przy takich filmach jak Zakochany kundel (1955), Śpiąca królewna (1959), 101 Dalmatyńczyków (1961). Współreżyserem przygód nakrapianych psiaków został Wolfgang Reitherman – pierwszy Staruszek, który stał się reżyserem.

Grafiki z podpisami części animatorów –  Frank Thomas i Ollie Johnston (Kopciuszek, Przygody Kubusia Puchatka, Królewna Śnieżka, Zakochany kundel); Frank Thomas, Ollie Johnston i Ward Kimball (Pinokio); Frank Thomas, Ollie Johnston i Marc Davis (Piotruś Pan i Bambi), icollector.com

Po 1961 roku Marc Davis przestał pracować przy filmach, ale nadal wykonywał inne pracy dla firmy. W 1963 roku powstał Miecz w kamieniu – pierwszy film Disneya, za którego reżyserię odpowiadał tylko jeden człowiek – Wolfgang Reitherman. Animator samodzielnie wyreżyserował wszystkie pełnometrażowe obrazy studia, które powstały do 1975 roku – Księga dżungli (1967), Aryskotraci (1971), Robin Hood (1973) – oraz współreżyserował Przygody Kubusia Puchatka (1977) i Bernarda i Biankę (1977). Był także ich producentem, z wyjątkiem Księgi i Aryskotratów. Należy tu wspomnieć, że w grudniu 1966 roku, na dziesięć miesięcy przed ukończeniem Księgi dżungli, zmarł Walt Disney. Przyjęte jest, że wraz z jego śmiercią rozpoczął się kolejny rozdział disnejowskiej animacji – Era Brązu, zwana też (według mnie nie do końca niesłusznie) Mrocznymi czasami. Ramy czasowe tego okresu stanowią Aryskotraci (1971) i Oliver i spółka (1998). Po dygresji wracamy do Staruszków!

Ward Kimball przeszedł na emeryturę w 1973 roku, a jego ostatnim filmem był Robin Hood. Do czasu premiery filmu o lisim złodziejaszku, która odbyła się w listopadzie 1973 roku, tylko czterech Staruszków (Kahl, Lounsbery, Thomas i Johnston) nadal regularnie animowało filmy, a Eric Larson nadal pracował dla Disneya, lecz jako poszukiwacz i nauczyciel młodych talentów oraz czasem jako animator i reżyser. Natomiast Wolfgang Reitherman i Les Clark zajmowali się głównie reżyserią i produkcją (Clark reżyserował shorty), a Marc Davis pomagał tworzyć atrakcje do disnejowskich parków rozrywki.

W 1976 roku zmarł Lounsbery, a Clark i Kahl przeszli na emeryturę. Davis, Thomas i Johnston dołączyli do nich w 1978 roku po tym, jak Thomas i Johnston stworzyli część animacji do filmu Lis i Pies (1981), który był w tym czasie w fazie rozwoju, natomiast Reitherman przeszedł na emeryturę w 1981 roku. Ostatnim Staruszkiem, który pracował w studio, był Larson, który pomagał nowemu pokoleniu disnejowskich animatorów, sprawując funkcję konsultanta animacji przy filmach Czarny kocioł (1985) i Wielki mysi detektyw (1986). W 1986 roku przeszedł na emeryturę.

Thomas i Johnston mogli obejrzeć swoje cameo w filmach Stalowy gigant (Warner Bros., 1999) i Iniemamocni (Pixar, 2004). Thomas zmarł niedługo później, w 2004 roku, a Johnston, który był ostatnim z Dziewięciu Staruszków Disneya, odszedł w 2008 roku.

Kto kogo animował?

Na wstępie warto zaznaczyć, że w tamtych czasach normą było, aby jedną postać animowało kilku artystów.

Les Clark (1907 – 1979)

Disney

W Disneyu od 1927 do 1975 roku.

Animował takie postaci jak Śnieżka i krasnoludki (Królewna Śnieżka), Myszka Miki (Fantazja), tytułowi Pinokio, Dumbo, Kopciuszek, Alicja, Piotruś Pan, Wendy i Dzwoneczek (Piotruś Pan), malutka Lady (Zakochany kundel), Aurora i młody Książę Filip (Śpiąca królewna), Anita i szczeniaczki (101 Dalmatyńczyków). Reżyser sekwencji w Śpiącej królewnie.


Marc Davis (1913 – 2000)

Disney

W Disneyu od 1935 do 1978 roku.

Animował takie postaci jak Śnieżka (Królewna Śnieżka), Bambi, Faline, Flower i samiczka skunksa (Bambi), Kopciuszek, Książę, przyrodnie siostry rozrywające suknię (Kopciuszek), Alicja i stworzonko z okularów (Alicja w krainie czarów), Dzwoneczek i Pani Darling (Piotruś Pan), Diabolina, Aurora, kruk Diablo oraz Król i Królowa (Śpiąca królewna), Cruella De Mon i Anita (101 Dalmatyńczyków).


Ollie Johnston (1912 – 2008)

Disney

W Disneyu od 1935 do 1978 roku.

Animował takie postaci jak tytułowy Pinokio, centaury i kupidy (Fantazja), śmierć matki Bambiego i recytującego Tuptusia (Bambi), Pana Smee (Piotruś Pan), przyrodnie siostry w Kopciuszku, Alicję i Króla Kier (Alicja w krainie czarów), Księcia Jana, Syka i inne postaci z Robin Hooda, Lady, Rexa i Lorda (Zakochany kundel), dobre wróżki (Śpiąca królewna), Pongo, Perditę i nianię (101 Dalmatyńczyków), Merlina, Pryszcza i Archimedesa (Miecz w kamieniu), Baloo, Mowgliego i Bagheerę (Księga dżungli), szczenięce wersje tytułowych Lisa i Psa oraz bohaterów pierwszo- i drugoplanowych takich filmów, jak Aryskotraci, Przygody Kubusia Puchatka, Bernard i Bianka.

Zainteresował Walta Disneya pociągami. W 1946 roku animator rozpoczął w swoim ogródku prace nad własną maszyną parową, kiedy Walt zapytał, czy może go zobaczyć. Parę miesięcy później zaczął budować własną.

Był konsultantem przy filmie Przygody małego Nemo w krainie snów (1989).

Wraz z Frankiem Thomasem napisał jedną z biblii animatorów, The Illusion of Life, oraz książki The Disney Villain, Walt Disney’s Bambi: The Story and the Film oraz Too Funny for Words: Disney’s Greatest Sight Gags.


Milt Kahl (1909 – 1987)

Disney

W Disneyu od 1934 do 1976 roku.

Animował tytułowych Pinokio i Piotrusia Pana, dorosłych Bambiego, Flower i Tuptusia (Bambi), Wróżkę Chrzestną, Króla, Arcyksięcia i Księcia (Kopciuszek), Alicję, Dodo, Flaminga i Gąsienicę (Alicja w Krainie Czarów), Piotrusia oraz Wendy, Janka, Michasia i ich tatę (Piotruś Pan), Trampa, Lady, Lorda i Bobra (Zakochany kundel), Księcia Filipa, Króla Stefana, Samsona (koń), gobliny i zwierzęta leśne (Śpiąca królewna), Rogera, Anitę i Pongo (sceny z Rogerem) – 101 Dalamtyńczyków, Madame Meduzę (Bernad i Bianka), Tygryska (Przygody Kubusia Puchatka), a także główne i drugoplanowe postaci takich filmów jak Księga dżungli, Miecz w kamieniu, Aryskotraci, Robin Hood, m.in. Madam Mim (Miecz w kamieniu), Shere Khan (Księga dżungli), kamerdynera Edgara (Aryskotraci), Szeryfa Nottingham (Robin Hood).

Richard Williams o nim pisał o nim w Animator’s Survival Kit, czyli jednej z biblii animatorów.

Był mentorem Brada Birda, który pracował jako animator przy takich tytułach jak Lis i Pies, The Plague Dogs czy Czarny kocioł. Bird opracował scenariusz i wyreżyserował Stalowego giganta, obie części Iniemamocnych, Ratatuj i pracował w Pixar nad takimi filmami jak WALL-E (2008), Odlot (2009), Merida Waleczna (2012), W głowie się nie mieści (2015) czy Loop (2020).


Ward Kimball (1914 – 2002)

Disney

W Disneyu od 1934 do 1972 roku.

Animował takie postaci jak kruki (Dumbo), Tweedledee i Tweedledum, Morsa i Cieślę, Kota z Cheshire, Szalonego Kapelusznika oraz sekwencję obłąkanej herbatki (Alicja w Krainie Czarów), Myszy, psa Bruno i kota Lucyfera (Kopciuszek). Wraz z Miltem Kahlem zaprojektował i animował Świerszcza z Pinokio.

Kimball miał również drugą karierę jako puzonista w zespole jazzowym The Firehouse Five Plus Two, w skład którego wchodziło kilku innych pracowników Disney Studios. Nagrali 13 albumów i od czasu do czasu występowali z wielkimi gwiazdami, takimi jak Bing Crosby i Teresa Brewer.

CBS Radio via Wikimedia Commons 

Eric Larson (1905 – 1988)

Disney

W Disneyu od 1933 do 1986 roku.

Animował takie postaci jak Lady, Tramp, Peg (Zakochany kundel), Sępy (Księga dżungli), lot Piotrusia Pana z Londynu do Nibylandii (Piotruś Pan), główni bohaterowie Pieśni południa (1946), Roquefort i Scat Cat (Aryskotraci), Kangurzyca i Maleństwo (Przygody Kubusia Puchatka). W latach 70. i 80. znalazł i wyszkolił wielu utalentowanych artystów ani Disneya, w tym największych animatorów studia, jak Tim Burton (Edward Nożycoręki, 1990, Gnijąca panna młoda, 2005, Alicja w Krainie Czarów, 2010, Frankenweenie, 2012), wspomniany Brad Bird, John Lasseter, Glen Keane (twórca takich bohaterów jak Bestia, Ariel, AladynPocahontasTarzanJohn Silver i Roszpunka), Henry Selick (Miasteczko Halloween, 1993, Koralina i tajemnicze drzwi, 2009), Ron Clements (współreżyser m.in. Małej syrenki, 1989, Aladyna, 1992, Herkulesa, 1997, Vaiana: Skarb oceanu, 2016), Joe Ranft (Król Lew, 1994, Toy Story, 1995, Dawno temu w trawie, 1998, Auta, 2006) i największy rywal Disneya lat 80., czyli Don Bluth, twórca takich filmów jak Pradawny ląd (1988), Wszystkie psy idą do nieba (1989) czy Anastazja (1997).


John Lounsbery (1911 – 1976)

Disney

W Disneyu od 1935 do 1976 roku.

Szybko stał się gwiazdą animacji. Niesamowity artysta, który na przestrzeni lat inspirował wielu animatorów. Jego animacja znana była ze swojej gąbkowatości i rozsciągliwości. Lounsbery animował między innymi Lisa i Kota (oszustów z Pinokia), segment Dance of the Hours z Fantazji, kwiaty z Alicji w Krainie Czarów, Piotrusia Pana i George’a Darling (Piotruś Pan), Tony’ego i Joe oraz kilka psów z Zakochanego kundla, Królów Stefana i Huberta (Śpiąca królewna), słonie w Księdze dżungli, Nochala i Baryłę (101 Dalmatyńczyków). W latach 70. awansował na stanowisko reżysera i współreżyserował film Kubuś Puchatek i rozbrykany Tygrys (1974) oraz jego ostatni film, Bernard i Bianka.

Był najcichszym ze wszystkich Staruszków. „Nie byłem zbyt elokwentny na spotkaniach dotyczących historii. Mieliśmy umowę z Waltem [Disneyem]: osądzał mnie na podstawie tego, co wyprodukowałem, i nie spodziewał się, że będę mówcą”.


Wolfgang Reitherman (1909 – 1985)

Disney

W Disneyu od 1933 do 1981 roku.

Wyprodukował wszystkie animowane filmy Disneya po śmierci Walta, aż do przejścia na emeryturę. W latach 50. awansował na reżysera. Wyreżyserował sekwencję w Śpiącej królewnie, w której książę Filip ucieka z zamku Diaboliny oraz walczy z nią jako ziejącym ogniem smokiem, oraz takie filmy jak Miecz w kamieniu, Aryskotraci, Robin Hood, Księga dżungli, był też współreżyserem Bernarda i Bianki. Niektóre z jego prac to magiczne lustro Złej królowej (Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków), Monstro (Pinokio), walka dinozaura w sekwencji The Rite of Sprin (Fantazja), Bezgłowy jeździec (Przygody Ichaboda i Pana Ropucha), Jaq i Gus (Kopciuszek), Krokodyl (Piotruś Pan) i Szczur (Zakochany kundel).

Reitherman został odznaczony Krzyżem Wybitnej Służby Lotniczej za służbę w siłach powietrznych podczas II wojny światowej, latając na misjach w Indiach, Chinach, Afryce i na Południowym Pacyfiku.


Frank Thomas (1912 – 2004)

Disney

W Disneyu od 1934 do 1978 roku.

Wśród jego prac znajdują się krasnoludki (Królewna Śnieżka i siedmiu krasnoludków), tytułowi Pinokio i Bambi, Lady Tremaine (Kopciuszek), Królowa Kier i klamka (Alicja w Krainie Czarów), Kapitan Hak (Piotruś Pan), kultowa scena kolacji Lady i Trampa (Zakochany kundel), dobre wróżki (Śpiąca królewna), Pongo, Perdita i szczeniaczki (101 Dalmatyńczyków), Pryszcz, Merlin, scena z wiewiórkami i Madam Mim (Miecz w kamieniu), Mowgli, Baloo, Bagheera, Kaa, Król Louie (Księga dżungli), Duchess, Thomas O’ Malley, Edgar, Napoleon, Lafayette (Aryskotraci), Robin Hood przebrany za bociana i Szeryf Nottingham (Robin Hood), Kubuś Puchatek, Prosiaczek, Sowa i Krzyś (Przygody Kubusia Puchatka), tytułowi Bernard i Bianka.

Wraz z Olliem Johnstonem Thomasem napisał jedną z biblii animatorów, The Illusion of Life, oraz książki The Disney Villain, Walt Disney’s Bambi: The Story and the Film oraz Too Funny for Words: Disney’s Greatest Sight Gags.

Frank Thomas i modelka do filmu Bambi, Disney

Tym samym kończymy artykuł o Dziewięciu Staruszkach Disneya – animatorach, bez których nasze dzieciństwo nie byłoby tak piękne.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial