Wiedza tajemna

„Sekrety morza”. Celtyckie mity, kobiety pół-foki, wiedźmy i wróżki, czyli „must-sea”

Sekrety morza (Song of the Sea, 2014) to druga, po nominowanej do Oscara Sekret Księgi z Kells (2009), animacja w reżyserii irlandzkiego filmowca i animatora Tomma Moore’a. Scenariusz przepięknej opowieści o niesamowitej warstwie wizualnej napisał Will Collins na podstawie oryginalnej historii Moore’a. Studio odpowiedzialne za realizację filmu to Cartoon Saloon założone przez Moore’a, Paula Younga i reżyserkę Norę Twomey (Żywiciel, 2017).

Pełne irlandzkiej mitologii Sekrety morza opowiadają historię 10-letniego irlandzkiego chłopca, Bena, który odkrywa, że jego niema siostrzyczka, Sirsza, którą obwinia za śmierć ich matki, jest selkie, która musi uwolnić magiczne stworzenia przed okrutną wiedźmą, Maką.

Warstwa wizualna jest wspaniała. Czy to lasy, klify, czy podwodne scenerie, wszędzie widzimy piękne i misterne obrazy zestawiane z prostymi projektami postaci. Nie będzie przesadą, jeśli napiszę, że kadry są tak zachwycające, że z powodzeniem można powiesić je sobie na ścianie.

Cartoon Saloon
Cartoon Saloon

Muzykę napisał kompozytor i autor niepokojących piosenek do filmu Koralina i tajemnicze drzwi (2009), czyli Bruno Coulais, we współpracy z zespołem Kíla (razem stworzyli też cudowną ścieżkę dźwiękową do Sekretu Księgi z Kells). W tym tekście nie będzie żadnych filmików, więc spokojnie możecie sobie włączyć soundtrack Sekretów morza:

Warstwa wizualna i muzyczna to nie jedyne plusy filmu. Twórcy włożyli dużo serca w postaci, których psychologizacja jest na wysokim poziomie – bohaterowie są prawdziwi, a ich słowa żywcem wyjęte z codziennych rozmów. Sekrety morza nie boją się trudnych tematów – opowiadają o żalu, stracie i sposobach radzenia sobie z tak złożonymi emocjami, oraz podobnie, jak Sekret Księgi z Kells, zwracają naszą uwagę na więzi – więzi między ludźmi, między naturą a światem stworzonym przez człowieka, między mitem i rzeczywistością.

Sekrety morza często są zestawiane ze Spirited Away: W krainie bogów (2001) Hayao Miyazakiego – oba z niczym się nie spieszą pozwalając nam wziąć głęboki oddech i delektować się ich pięknem, oba zabierają nas do nasyconych symboliką niesamowitych światów pełnych mitycznych postaci, oba zwracają naszą uwagę na katastrofalne skutki naszego braku znajomości mitologii ojczyzny i odcięcia się od jej tradycji.

Cartoon Saloon

Co skrywają Sekrety morza?

Tomm Moore wyznał, że film oparty jest na kilku aspektach z jego dzieciństwa. Akcja rozgrywa się w październiku 1987 roku, który Moore zapamiętał jako deszczowy i wietrzny. Niektóre postacie odnoszą się do rodziny i zwierząt reżysera.

Cartoon Saloon

Kilka wersów z samego początku filmu pochodzi z wiersza The Stolen Child irlandzkiego poety Williama Butlera Yeatsa, który był siłą napędową irlandzkiego odrodzenia literackiego.

„Come away, O human child!
To the waters and the wild
With a faery, hand in hand,
For the world’s more full of weeping than you can understand”.

Cartoon Saloon

Kiedy po dmuchnięciu w muszlę Sirsza podąża za świecącymi cząsteczkami po schodach latarni morskiej, jej cień wydaje się raczej cieniem foki niż człowieka. To zapowiada jej dziedzictwo selkie.

Zauważyliście, że koniec włosów Sirszy przypomina płetwy foki?

Selkie to pochodzący od szkockiego słowa silche (foka) termin oznaczający w mitologii celtyckiej, szkockiej i irlandzkiej pół-człowieka, pół-fokę. Podobno selkie wychodzą nocami na brzeg, gdzie zmieniają się w przepiękne kobiety i niezwykle przystojnych mężczyzn, którzy mogą poślubić człowieka. W większości legend kobieta-selkie zakochuje się w mężczyźnie i dla niego porzuca życie w morzu, jednak po pewnym czasie jej tęsknota za domem jest tak wielka, że zamienia się w fokę i wraca w morskie głębiny. Aby tego uniknąć, człowiek musi uprzednio schować foczą skórę selkie, bez której jej powrót do morza nie będzie możliwy. Mówi się też, że jeśli selkie znajdzie swoją skórę, będzie musiała wrócić do morza, nawet jeśli ma już dzieci.

W filmie Brónach wraca do morza podczas porodu, ratując Sirszę, którą fale wyrzucają na brzeg w kocyku z jej własnej skóry selkie. Kilkuletnia dziewczynka znajduje płaszcz i ma wielką chęć powrotu do morza i zaśpiewania piosenki uwalniającej wróżki.

Cartoon Saloon
Cartoon Saloon

Rasa wiernego towarzysza głównych bohaterów to owczarek staroangielski.

Cartoon Saloon
Wikipedia

Jedno z dzieci jadących autobusem ma lampion halloweenowy wykonany z rzepy. Oryginalne celtyckie obchody Halloween pełne były lampionów wyrzeźbionych z przeróżnych warzyw korzeniowych.

W scenie z autobusem możemy zobaczyć bohaterkę Sekretu Księgi z Kells, Aisling. Leśna wróżka siedzi w trzecim rzędzie po lewej stronie.

Cartoon Saloon

W jednej ze scen, w których Sirsza i Ben idą przez miasto, widzimy kultowy posąg Molly Malone, dzięki czemu możemy wywnioskować, że dzieci chodzą po ulicach Dublina.

Co więcej, jegomość stojący w tle (na poniższym kadrze centralnie za Sirszą) to cameo reżysera.

Cartoon Saloon

Studio wydało artbook Sekretów morza. Jeśli chcecie zobaczyć, jak wygląda w środku to kliknijcie w ten link, który przeniesie Was do filmu na YouTube.

Cartoon Saloon

W filmie znajdziemy różne irlandzkie zabytki. Są wśród nich Klify Moheru, profil góry stołowej Benbulben i wspomniany posąg Molly Malone. Bonusowa ciekawostka: na Klifach Moheru kręcono szóstą część przygód Harry’ego Pottera.

Klify Moheru, Wikipedia
Benbulben, Wikipedia

Brendan Gleeson użyczył swojego głosu Conorowi, czyli ojcu głównych bohaterów. W poprzednim filmie Cartoon Saloon, czyli Sekrecie Księgi z Kells, aktor zagrał wuja Cellacha,  który był dla Brendana jak ojciec.

Cartoon Saloon

Prom nazywa się Ceol na Mara, co po irlandzku oznacza Song of the Sea (angielski tytuł filmu).

Pub, który odwiedza Conor, nazywa się Ó Mórdha. To irlandzka wersja nazwiska Tomma Moore’a.

Aktorzy, którzy grają Conora, Babcię i Dana (właściciel promu), udzieli również głosów odpowiednio Mac Lirowi, Mace i Wielkiemu Seanachaiowi. Postacie grane przez każdego aktora odzwierciedlają się nawzajem w znaczący sposób:

  • Mieszkający w latarni morskiej Conor metaforycznie zamienił się w kamień, kiedy wyłączył swoje emocje po stracie żony. Jego sytuacja przypomina losy Mac Lira – zrozpaczonego, a potem wyzutego z emocji mężczyznę na środku morza, który zamienił się w kamień.
Ben oraz Conor i Mac Lir, Cartoon Saloon
  • Babcia i Maka to starsze panie (i matki Conora / Mac Lira), które myślą, że wiedzą, co jest dla wszystkich najlepsze. Maka to magiczny odpowiednik Babci, jednak poza podobieństwem wizualnym łączy je też nadopiekuńczość względem rozpaczy ich synów. Babcia mówi Conorowi, że najlepiej nie będzie myśleć o tamtej nocy, a Maka dosłownie butelkuje emocje Mac Lira.

Maka reprezentuje pragnienie zapomnienia o smutku bez konfrontacji z nim, czyli tłumienie wspomnień i związanych z nimi uczuć. To właśnie czyni ją antagonistką Bena zarówno w świecie rzeczywistym, jak i magicznym.

Zauważyliście, że Dan dwukrotnie mówi do Babci per „wiedźma”?

Babcia i Macha, Cartoon Saloon
Cartoon Saloon
  • Seanachai pomaga Benowi znaleźć drogę do siostry, tak jak Dan pomaga ludziom przeprawić się przez morze.
Ben i Seanachai, Cartoon Saloon

Po irlandzku saoirse (imię Sirszy w oryginale) znaczy wolność, a imię matki, Brónach, tłumaczy się jako smutek, rozpacz. Imiona odnoszą się fabuły: Brónach opuściła swoją rodzinę i sprowadziła na nią smutek, podczas gdy Sirsza była w stanie uwolnić ją od rozpaczy.

Cartoon Saloon

Imię Conor tłumaczy się jako miłośnik ogarów, co pasuje do imienia jego psa, czyli , które znaczy pies lub ogar. Cúchulainn (znaczenie: Pies Culanna) to wielki wojownik z mitologii irlandzkiej, który przyjął to imię po tym, jak niechcący zabił psa stróżującego należącego do kowala o imieniu Culann. Wówczas zajął miejsce psa i pilnował przełęczy w Ulsterze.

Imię Ben po hebrajsku znaczy zaś syn. Jeśliby zagłębić się w analizy znaczeniowe, to okazuje się, że ben odnosi się zarówno do męskich, jak i żeńskich potomków, niezależnie od płci, co z kolei poprowadzić nas może ku wnioskom, że tak naprawdę Ben jest alegorią współczesnych Irlandczyków. Pasuje to do zakończenia, którego przesłaniem jest (między innymi) to, że mitologie pełne są wartościowych lekcji na temat odnajdywania w siebie miłości, siły, wolności i odwagi.

Manannan mac Lir to w mitologii celtyckiej bóg morza i pogody. Należy on do Tuatha Dé Danann (ludu bogini Danu), czyli reprezentantów bogów goidelo-iryjskich, którzy według Lebor Gabála Érenn (Księga Inwazji) są piątą grupą ludności zamieszkującą Irlandię. Jego imię w staroirlandzkim znaczy son of the sea, czyli syn morza.

Macha była suwerenną boginią starożytnej Irlandii, uważaną za jedną z trzech postaci celtyckiej bogini magii, wojny i zniszczenia, czyli Morrígna. Macha jest kojarzona także z ziemią, płodnością, władzą, końmi i leczeniem rannych. Na jej cześć dwa miasta nazwano jej imieniem Eamhain Mhacha (Navan Fort) i Ard Mhacha (Armagh).

Po lewej Macha, Wikipedia

Na już niemalże sam koniec, słowa Tomma Moore’a, w których poznajemy nie tylko inspiracje do stworzenia Sekretów morza, ale też skutki zapominania o folklorze. Reżyser zapytany, czy film został zainspirowany prawdziwą rzezią fok, odpowiedział:

„Na wakacjach z moim synem w zachodniej Irlandii. Szkicowaliśmy na plaży; to było okropne. Kiedy zapytaliśmy, dlaczego na plaży jest tyle martwych fok, nasza gospodyni powiedziała, że miejscowy rybak zabija je z frustracji spadającymi zasobami rybnymi. Powiedziała, że to by się nie wydarzyło lata temu, kiedy istniał system wierzeń, w którym foki uważano za święte, ponieważ były duszami ludzi zagubionych na morzu lub prawdziwymi selkie. Zacząłem więc myśleć, że folklor i przesądy służą turystom poza rozrywką i ciekawymi opowieściami. Wiążą ludzi z krajobrazem, a to ginie ”.

Cartoon Saloon

Film był nominowany do Oscara wraz z Pudłakami, Jak wytresować smoka 2, Księżniczką Kaguyą i Wielką szóstką. Nie wiem, jakim cudem nagrodzono ten ostatni tytuł, bo Sekrety morza jest, w mojej opinii, bez dwóch zdań najlepszą produkcją z nich wszystkich. Moje serce płakało podobnie po nagrodzeniu Oscarem Wallace i Gromit: Klątwa królika zamiast Ruchomego zamka Hauru lub Gnijącej panny młodej. Co zrobić! Nie zostaje mi nic innego, jak ponownie zatracić się w magicznym świecie irlandzkich mitów, do czego i Was zachęcam:

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial