Recenzje Wiedza tajemna

„Persepolis”. Genialna animacja o irańskiej rewolucji. A właściwie to o życiu i jego istocie

Obalenie szacha miało przynieść władze ludowi i dać mu upragnioną i wytęsknioną wolność. Przyniosło hektolitry krwi i drakońskie prawa (szczególnie dotkliwe dla płci pięknej i dużo surowsze niż za szacha). Rewolucja islamska (1978-79) uwsteczniła kraj, czego konsekwencje ponosi on do dzisiaj. Persepolis (2007) powstało na podstawie komiksu urodzonej w Iranie, Marjane Satrapi, która przedstawiła w nim swoje własne doświadczenia związanie z opisywanymi wydarzeniami. Satrapi została także współreżyserką filmowego obrazu.

Bohaterkę poznajemy jako 10-letnią dziewczynkę, która stara się odnaleźć w państwie, w którym właśnie zachodzi religijna rewolucja. Jej marzenia o zostaniu prorokinią, a także zapędy jej bliskich dotyczące marksistowskich form rządów w kraju powoli gasną. Ważne fukncje obejmują w nim ludzie, którzy jeszcze niedawno myli okna. Aresztowania i morderstwa są na porządku dziennym. Tak samo jak niewybrednie komentarze w kierunku kobiet i chore nakazy w myśl których muszą zasłaniać one niemal każdy centymetr swojego ciała. Jeśli przedstawicielka płci żeńskiej popełnia poważne przestępstwo, to przed odebraniem jej życia, bywa ona jeszcze gwałcona, bowiem nie można przecież zabijać dziewic. Satrapi wyprowadza się do Austrii. Jej dalsze losy śledzimy w gimnazjum w tamtejszej stolicy, Wiedniu. Później obserwujemy jej powrót do kraju, małżeństwo i będące wynikiem przebytych doświadczeń problemy psychiczne. Jesteśmy świadkami wydarzeń historycznych zarówno związanych z przewrotem, jak i tych z wojny iracko-irańskiej. A także prób zrozumienia przez główną bohaterkę zachodnich wartości. To co w filmie najbardziej uderza to jednak relacje Marjane z jej najbliższymi i przekaz, że niezależnie w jakim miejscu się znajdujemy warto pozostać w zgodzie ze sobą i łapać każdą chwilę. Brzmi naiwnie, ale nie da się oprzeć wrażeniu, że twórcom zależało na tym, aby widz doszedł do takiej konkluzji. Film kończy się słowami zmarłej babci dziewczynki. Kobieta zwykła mówić, że wkłada pomiędzy piersi kwiaty jaśminu, aby świat stał się na chwilę piękniejszy.

Persepolis 15 faktów o filmie

#1 Pierwsza dama francuskiego kina Catherine Deneuve (matka Marjane) gra w filmie ze swoją córką Chiar Mastroianni (Marjane). W tym miejscu chcę zaznaczyć, ze filmowa Marjane to wolny duch. W młodości słucha Iron Maiden, intryguje ją szwedzki zespół ABBA i nosi bluzę z napisem „Punk is Dead” na co żywo reagują bardziej religijne warstwy społeczne. Nie uważa wszystkiego co zachodnie za zło. Wszystko to dzieje się w okresie tlącej się rewolucji irańskiej. Później, jak już wspominałam we wstępie, filmowa protagonistka przeniesie się do Austrii, gdzie mocno uderzy ją hipokryzja sióstr zakonnych, a także wiele innych rzeczy. W ojczyźnie Wolfganga Mozarta będzie ona spędzać swój czas w towarzystwie lokalnych rebeli, intensywnie dumając nad tym co miał na myśli rosyjski myśliciel, zwolennik kolektywnego anarchizmu i panslawista (gwoli wyjaśnienia panslawizm to ruch dążący do zjednoczenia Słowian), Michaił Bakunin, a także załamywać się ilością alkoholu wypijanego w Europie. No i oczywiście chodzić na randki.

Nie wszystkie z tych doświadczeń są przez nią miło wspominane, niektóre wiązały się bowiem z ciężkim szokiem, co nie znaczy, że Marjane nagle stwierdzi, że współczesny Iran jest super i pragnie ona w nim żyć (to byłoby trywialne i naprawdę nie o tym jest film).

Persepolis
Persepolis
Perespolis, Deneuve z córką

#2 Rząd Iranu wysłał list do ambasady francuskiej w Teheranie, aby zaprotestować przeciwko filmowi i naciskał na organizatorów Festiwalu Filmowego w Bangkoku w 2007 roku, aby usunęli go z programu.

#3 Persepolis oznacza po grecku miasto perskie. Słowo to jest grecką transliteracją staroperskiego słowa Parsa (Miasto Persów). Parsa, czyli Persepolis, było starożytnym miastem, które istniało w Persji ok. 550-330 pne. Jego ruiny do dziś stoją w południowym Iranie.

#4 W powieści graficznej Persepolis 2 (w sumie we Francji wydano cztery tomy nakładem L’Association) ojciec Marjane mówi jej, że wypożyczył film Słodkie życie (1960). Główną rolę w nim zagrał Marcello Mastroianni, ojciec Chiary Mastroianni i były partner Deneuve.

La Dolce Vita (Słodkie życie)
Marcello Mastroianni i Anita Ekberg

#5 Na przyjęciu wydanym przez austriackich nihilistów w lewym górnym rogu ekranu widać symbol słynnego zespołu industrialnego Einstürzende Neubauten.

#6 Marjane Satrapi nalegała, by Chiara Mastroianni zaśpiewała Eye of the Tiger bez klucza/niezgodnie z tonacją. Wyszło genialnie!

#7 Film wraz z Na Fali (Sony) i Ratatuj Pixara był nominowany do Oscara. Nagrodę zdobył jednak film studia z lampą i skaczącą piłką w logo. A to ci niespodzianka.

Został także wysłany przez Francuską Komisję jako kandydat w kategorii Najlepszy film nieanglojęzyczny. Na załapał się do rywalizującej piątki, jaką stanowiły tytuły Fałszerze, Katyń, Czyngis-chan, Dwunastu oraz Twierdza Beaufort. Nagroda powędrowała do tego pierwszego.

#8 Sceny w teraźniejszości są kolorowe, a fragmenty historycznej narracji przypominają widowisko teatru cieni. Projekt został stworzony przez dyrektora artystycznego i producenta wykonawczego Marca Jousseta. Animacja jest autorstwa studia Perseprod i została stworzona przez dwa wyspecjalizowane studia, Je Suis Bien Content i Pumpkin 3D.

Wybór czerni i bieli jako dominujących kolorów w filmie był świadomym wyborem Satrapi wraz z reżyserem i zespołem animatorów. Twórcy zdawali sobie jednak sprawę, że takie barwy uwydatniają wszelkie niedoskonałości. Jousett powiedział:

„Używanie tylko czerni i bieli w filmie animowanym wymaga dużej dyscypliny. Z technicznego punktu widzenia nie można popełnić błędu … pojawia się od razu na dużym ekranie.”

Persepolis (2007, Francja) Reżyseria: Vincent Paronnaud, Marjane Satrapi

Ponadto zespół (składający się, zaznaczmy, z zaledwie 20 osób) szczególnie ciężko pracował nad technikami naśladującymi style japońskich rysowników, zwanych mangakami, przekładając je na własne rzemiosło. W mojej ocenie zdecydowało się udało.

#9 Wybrano tradycyjną technikę animacji, aby za jej pomocą lepiej oddać niedoskonałość ludzkiej natury/psychiki. Moim zdaniem wyszło to znakomicie! Dojmująca czerń i biel nie tylko ukazują głębię psychicznego dołka, w jakim znajdują się bohaterowie, a taże dychotomiczne postrzeganie świata przez irańskich przywódców po rewolucji. Świetny zabieg.

#10 96% recenzji na Rotten Tomateoes to te przychylne filmowi.

#11 Tytuł znalazł się na 58. miejscu w rankingu magazynu Empire „The 100 Best Films of World Cinema” w 2010 roku. Brytyjski magazyn filmowy Empire ukazuje się od 1989 roku, a jego inspiracją było muzyczne pismo Q (1986), które powstało ponieważ jego założyciele Mark Ellen i David Hepworth narzekali, że prasa muzyczna ignoruje słuchaczy płyt kompaktowych (wówczas traktowanych jako nowinkę). Obecnie zarówno Q, jak i Empire należą do koncernu Bauer.

#12 Polskie wydanie pierwszego tomu Persepolis, powieści graficznej autorstwa Satrapi ukazało się w 2006 roku nakładem krakowskiego wydawnictwa Post. Poźniej za sprawą wydawnictwa Egmont doczekało się wersji jednotomowej, którą szczerze polecam.

#13 W filmie zostaje wspomniana rzeka Araks, kiedy wujek głównej bohaterki, Anoosh (określający się mianem komunisty) mówi o jej przepłynięciu w celu dostania się do ZSRR.

Araks przepływa przez Turcję, Armenię, Iran i Azerbejdżan.

Na koniec trochę historii…

#14 Ostatni szachinszach Mohhamad Reza Palavi (okres panowania 1941-1979) ściśle współpracował ze Stanami Zjednoczonymi. Przyznał prawa wyborcze kobietom, chciał walczyć z analfabetyzmem i przeprowadził reformę rolną. Rozbudował organy policyjne, których jednym z głównych zadań było torturowanie i więzienie opozycjonistów. Przeciwko szachowi była zarówno demokratyczna lewica, jak i duchowni/ulemi. Z czasem to ta ostatnia grupa zyskała największe wpływy, a Iran zamienił się w państwo religijne. Trzy bezpośrednie przyczyny obalenia Palaviego to niezadowolenie społeczeństwa z wprowadzanych przez niego zachodnich wzorców (też zauważalny konsumpcjonizm władz kojarzony z dekadencją), nie do końca przeprowadzone reformy społeczne oraz działalność szyickiego przywódcy duchownego i politycznego, ajjatolacha Ruhollaha Chomejniego. 1 kwietnia 1979 roku Rada Rewolucyjna proklamowała Islamską Republikę Iranu, który wcześniej był monarchią konstytucyjną.

#15 W wyniku tych wydarzeń szyiccy (dominująca w Iranie odmiana islamu) fundamentaliści przeprowadzali coraz więcej ataków terrorystycznych. Chcieli rozszerzyć swoje wpływy na Irak.

Persepolis. Marjane w rozmowie z Prorokiem

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Witryna wykorzystuje Akismet, aby ograniczyć spam. Dowiedz się więcej jak przetwarzane są dane komentarzy.

Social media & sharing icons powered by UltimatelySocial